Dil Bilgisi

Editör: | Tarih: | 1 yorum | Hit: 18.098 | Lisan: Translate to English Übersetzen auf Deutsch Traduire en français traducir al español

Tümleç nedir?

Yazı Boyutu:
Tümleç nedir?

Cümlenin oluşması için mutlaka gerekli olan öğelere temel öğeler demiştik. Ne ki düşündüklerimizi, isteklerimizi, duygu ve tasarılarımızı her zaman bu iki öğeyle (yüklem - özne) anlatamayız. Cümlelerimize başka öğeler de katarız, böylece anlatımı genişletiriz. Ne ki cümleye kattığımız bu öğeler, cümlenin oluşması için zorunlu olmayan öğelerdir, salt anlatımı boyutlandırmak için gerekir. Böyle öğelere yardımcı öğeler, bir başka terimle tümleçler diyoruz.

Anlatımı, cümle düzeyinde boyutlandırıp genişletmek için üç türlü tümlece zaman zaman cümlelerimizde yer veririz. Bunlardan biri düz tümleç (nesne)’dir. Düz tümleç, öznenin yaptığı işten etkilenen ya da etkilenen varlıkIa ilgili niteliği karşılayan öğedir: “Önce kurumuş dalları kestik.” Bu cümlede “kurumuş dalları” düz tümleçtir. Öznenin yaptığı, yüklemin belirttiği işten etkileniyor. Yüklemin anlamını bu yönelen tümlüyor. 

Düz tümleçler de (nesneler) sonlarına durum takısı alıp almadığına göre belirtili ve belirtisiz olmak üzere ikiye ayrılır: “İIkin ağacı budadım.” cümlesinde ağacı belirtili düz tümleçtir. Çünkü, bilinen, belirli bir ağaçtan söz ediliyor. Oysa aynı cümle şöyle olsaydı: “İlkin ağaç budadım.” Bu kez ağaç sözcüğü belirtisiz düz tümleç olacaktı. Çünkü sözü edilen ağaç belirsiz bir varlığa göndermektedir bizi. 

İster belirtili ister belirtisiz olsun düz tümleçlerin cümlede bulunması yüklem olan eylemin özelliğine bağlıdır. Yüklem geçişli bir eylemse cümleye düz tümleç girer, geçişsizse girmez. 

Yüklemin anlamını yönelme, bulunma, ayrılma ve çıkma yönünden tümleyen, -e, -de, -den durum ekleriyle yükleme bağlanan sözcük ve sözcük öbeklerine de dolaylı tümleç diyoruz. Şu cümlede olduğu gibi:  “Hastayı, eski bir jip içinde, köydeki evinden sağlık ocağına götürüyorduk.” Bu örnekte olduğu gibi, her yüklem -e’li, -de’li, -den’li tümleçleri tümüyle istemeyebilir. Bunların tümceye girmesi, yüklemi oluşturan eylemin durumuna bağlıdır. Kimi eylemler -e’li ve -den’li dolaylı tümleç istemezken, kimileri -e’li, kimileri de hem -e’li hem de -den’li tümleç isterler. 

Tümleçlerin bir bölümü de yüklemin anlamını zaman, nitelik,  nicelik ya da durum yönünden tamamlar. Bu türden tümleçlere belirteç (zarf) tümleçleri diyoruz: “Akşam inerken, türkü söyleye söyleye köye vardık.”

Kaynak:  Dr. Dz. Öğ. Kd. Alb. S. Ömer Erenoğlu ile Düzeltmen Selma Otçu’nun hazırladığı “Türkçenin Doğru Kullanımı -İletişim, Etkili Konuşma, Yazma Ve Okuma Kılavuzu-” (Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları, ISBN: 975-409-384-9, Genelkurmay Basımevi, Ankara, 2007) kitabından derlenmiştir.





Tümleç nedir? konusu 75 kişinin oylarıyla 33,33% oranında beğenildi. Siz de Oylayın...
1 Puan 2 Puan 3 Puan 4 Puan 5 Puan 6 Puan 7 Puan 8 Puan 9 Puan 10 Puan

Dil Bilgisi Konusunda Diğer Başlıklar

Dil nedir?
Yüklemin durumuna göre tümleç
Dil ve tercüme
Dil ve bilim
Dil ve bilgisayar
Mozaik (mosaïque) nedir?
Cümle bilgisine sahip olmak
Sözlü ve yazılı anlatım bağlamında cümle
Basit cümle nedir?
Sözcüklerin sözlük ve kullanım anlamları

İstediğinizi bulamadınız mı? Sitede Aramayı deneyin...
Google Yükleniyor...

Etiket Bulutu
kapsül nedir nedir, karakter nasıl olmalı nedir, ekteki nasıl yazılır nedir, divani inşanin görevleri nedir, iklim elemanları nelerdir başlıkları nedir, mıs nedir nedir, ölçüm ve optimizasyon nedir nedir, proteinlerin en önemli görevleri nedir, ermeni meselesi hangi antlaşma ile uluslararası sorun haline geldi nedir, telefondaki parantez işareti nedir, karine ne de nedir, iş planı nedir yararları nelerdir nedir, eğik atış hareketi nedir nedir, trikofiti nedir nedir, deflatör nasıl hesaplanır nedir,

  1. Yorumcu avatar hakan gedikli
    hakan gedikli yorumladı;

    berbat ya verdiğim puan0 ama sıfır yok o yüzden 1

Bu Konuda Fikriniz mi Var? kalem

*Yorum Ekleme Kuralları

UBilişim Web Tasarım & Web Yazılım & Web Hosting Hizmetleri